• Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

Vài điều cần biết về chụp động mạch vành - BS Lê Minh Thanh

A. ĐẠI CƯƠNG 

Chụp động mạch vành là ghi lại những hình ảnh X-quang của động mạch vành được thực hiện như là một phần của thủ thuật thông tim. Một ống thông nhỏ được luồn vào lòng động mạch thường là động mạch đùi để đi đến động mạch vành. Thuốc tương phản được tiêm vào cho phép quan sát được các động mạch vành trên hình ảnh X-quang. Hình ảnh được chụp ngay trong quá trình tiêm thuốc tương phản để phân tích giải phẫu động mạch vành và có thể phát hiện sự hiện diện của hẹp hoặc tắc nghẽn nếu có. 

 B. TẠI SAO PHẢI CHỤP ĐỘNG MẠCH VÀNH ? 

Tim là một khối cơ mà công việc chính là bơm máu đi khắp cơ thể. Nó phình ra và co vào khoảng 70 lần mỗi phút. Cứ mỗi phút là có khoảng 5 lít máu được bơm vào lòng động mạch. Khi bị stress về thể chất hoặc tâm thần, tim phải hoạt động nhiều hơn để đáp ứng với nhu cầu tăng cao về máu (có thể lên đến 40 lít trên một phút). Cũng giống như bất kỳ cơ quan khác, tim cần máu giàu oxy để hoạt động. Động mạch vành là những mạch máu mà cung cấp máu đến nuôi cơ tim. Có ba nhánh chính chạy trên bề mặt của tim. Nhánh động mạch vành chính trái(Left main Coronary Artery) được chia thành hai nhánh là nhánh trước xuống trái(Left Anterior Descending) và nhánh mũ trái(Left Circumflex). Nó cung cấp máu vào phía trước, bên trái và mặt sau của tim. Nhánh động mạch vành phải(Right Coronary Artery) cung cấp máu cho mặt dưới và bên phải của tim. 

Bệnh lý động mạch vành làm hẹp lòng động mạch vành và do đó ảnh hưởng đến việc cấp máu cho tim. Có một số yếu tố nguy cơ mà trong đó sự xuất hiện của bệnh động mạch vành được tìm thấy là phổ biến hơn. Các yếu tố này bao gồm hút thuốc lá, tiểu đường, cao huyết áp, tăng lipid máu (tăng mỡ trong máu), béo phì, thiếu vận động, stress và tiền sử gia đình mắc bệnh động mạch vành hoặc chỉ đơn thuần là lão hóa. Mảng xơ vữa bắt đầu tích tụ vào lớp nội mạc thành mạch của động mạch vành dẫn đến tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn các động mạch. Lưu lượng máu không còn duy trì ở mức bình thường nữa và điều này dẫn đến đau ngực (đau thắt ngực). Nếu không được điều trị kịp thời, nhồi máu cơ tim có thể xảy ra. Tần suất mắc bệnh động mạch vành đã trở nên phổ biến hơn ngay cả trong nhóm tuổi trung niên và thanh niên. Bác sĩ tim mạch sẽ chẩn đoán bệnh động mạch vành dựa trên cơ sở của các triệu chứng, điện tâm đồ, các nghiệm pháp gắng sức, chụp cắt lớp động mạch vành bằng phương pháp cắt lớp điện toán( Computer tomography) hay cộng hưởng tử( Mangetic Resonance Imaging) và cuối cùng là chụp động mạch vành. 

Chụp động mạch cho đến nay vẫn là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị bệnh động mạch vành.  

Nhiều thông tin quan trong được cung cấp bởi chụp mạch vành như:

• Sự hiện diện, vị trí, độ nặng và độ lan rộng của tắc nghẽn.

• Tình trạng suy yếu của các thành tim sau nhồi máu cơ tim.

• Đo được áp lực của các buồng tim nếu cần thiết.

• Tình trạng chức năng của các van tim.

• Chụp động mạch cùng với các dữ kiện lâm sàng khác sẽ hướng dẫn các bác sĩ tim mạch để có những quyết định đúng đắn về điều trị cuối cùng. 

C. CHỤP ĐỘNG MẠCH VÀNH ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO 

Bệnh nhân sẽ nằm trên bàn cho phép các bác sỹ nhìn thấy và thực hiện được các thao tác chụp X-quang trong khi trái tim đang co bóp.Gây tê tại chỗ ở bẹn hoặc ở cổ tay giúp giảm đau khi luồn ống thông vào lòng mạch. Bác sĩ sẽ luồn ống thông vào lòng mạch qua một vết rạch nhỏ. Ống thông được đẩy về tim thông qua các mạch máu. 

Hình ảnh X-quang được sử dụng để theo dõi vị trí của ống và bệnh nhân không cảm nhận ống khi nó đi trong lòng mạch. Bằng kỹ năng điêu luyện, bác sĩ sẽ điều chỉnh đầu ống thông vào các vị trí chínhxác ở tim và các mạch máu của nó. Tại giữa ống được gắn với một thiết bị đo lưu lượng và áp lực máu ở những vị trí khác nhau trong tim và mạch máu. Nếu muốn ghi lại hình ảnh của các buồng tim, các van tim hoặc các mạch máu tim thì bơm thuốc tương phản chuyên biệt qua ống thông. Trong khi tiêm, các hình ảnh X-quangđược chụp lại. Sau đó, ống thông được rút ra và chèn chặt vùng da vị trí rút ống cho đến khi ngừng chảy máu. 

 

D. CHỤP ĐỘNG MẠCH – KHẢ NĂNG VÀ THỰC TẾ 

Một số người cảm thấy rằng chụp động mạch vành là một thủ tục tốn kém và nguy hiểm. Một số lại cảm thấy rằng nó phải được thực hiện sau thủ thuật nong động mạch vành(Angioplasty) hoặc bắc cầu nối( Bypass). Điều này không nhất thiết luôn đúng. Tất cả phụ thuộc vào những gì người ta tìm thấy trong chụp mạch vành. Một trong những lý do phổ biến nhất để chụp mạch vành là khi có chỉ số nghi ngờ cao đối với bệnh động mạch vành sau nghiệm pháp gắng sức hoặc các triệu chứng lâm sàng gợi ý.

 Chỉ có chụp mạch vành với kết quả bình thường mới có thể đảm bảo an toàn và khỏe mạnh chứ không là phải sống dưới cái bóng nghi ngờ bệnh mạch vành trong những tình huống như vậy. Thậm chí nếu một vài vị trí tắc nghẽn được tìm thấy, nhiều động mạch có thể chỉ là sự tắc nghẽn mức độ nhẹ dưới 50%, trong những trường hợp này, chỉ điều trị nội khoa là đủ. Ở một số trường hợp, nhiều nhánh mạch vành bị rất nặng và lan tỏa thậm chí cả nong mạch vành hoặc thủ thuật bắc cầu nối có thể không thược hiện được. Và các trường hợp còn lại là thủ thuật nong mạch vành hoặc bắc cầu nối là có chỉ định thực hiệnđể phục hồi lưu lượng máu đến timCó ít hơn 1% nguy bị biến chứng, như chảy máu tại chỗ, phản ứng dị ứng với chất tương phản hoặc suy chức năng thận.

E. CHUẨN BỊ

1. Trước thủ thuật

• Các bác sỹ ngoại trú sẽ đánh giá một cách chi tiết và giải thích đầy đủ các thủ thuật cần thực hiện. Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn bị dị ứng với bất kỳ loại thuốc nào hoặc nếu bạn không dung nạp với aspirin. Cũng cần nói với bác sỹ bất kỳ loại thuốc khác mà bạn đang sử dụng.

• Tất cả các kết quả xét nghiệm máu, X-quang, điện tâm đồ và siêu âm tim cần thiết cho thủ thuật thông tim can thiệt cần được mang đến khoa ngoại trú trước ngày nhập viện.

• Thông thường bạn sẽ được nhập viện trong ngày làm thủ thuật.• Xin đừng ăn bất cứ gì ít nhất bốn giờ trước khi phẫu thuật vào ngày chụp động mạch. Bạn có thể uống trà, nước tinh khiết một giờ trước khi nhập viện. Sau đó bạn có thể hớp vài hớp nước thôi. 

2. Sau thủ thuật thông qua đường động mạch đùi

• Chụp mạch vành thường mất khoảng 30-45 phút. Sau đó, bạn sẽ được chuyển sang xe đẩy. Bạn sẽ ở trong phòng thông tim( Cath Lab) một thời gian sauthủ thuật để theo dõi.

• Ống thông đặt tại vùng bẹn của bạn được rút ra. Sau đó, động mạch được chèn chặt từ 10-15 phút bởi các bác sĩ hoặc y tá. Một gạc vô trùng được băng dán ngay tại vị trí này.

• Bạn sẽ được chuyển đến khoa nội trú. Khi bạn đã chuyển vào phòng bệnh, các y tá sẽ tiếp tục băng ép ngay trên vị trí vết thương trong 24 giờ. Và bệnh nhân sẽ được nằm bất động trong 24 giờ. 

• Bạn không nên di chuyển hai chân của bạn trong khoảng 24 giờ sau thủ thuật vì như vậy có thể ảnh hưởng vết thương và bạn có thể chảy máu từ vị trí luồn ống thông.

• Bạn nên uống nhiều nước để chất cản quang lọc từ máu và bài tiết qua nước tiểu. Lưu ý: nếu thực hiện qua động mạch quay thì bệnh nhân không cử động cổ tay trong 6 giờ

 F. MỘT SỐ LƯU Ý

• Bạn có thể thay băng tại vị trí vết thương vào ngày hôm sau. Sau đó, bạn có thể vệ sinh cá nhân và thay trang phục của bệnh viện

• Nghỉ ngơi trong đêm sau khi thủ thuật. Bạn có thể tiếp tục vài hoạt động sinhhoạt bình thường từ ngày kế tiếp

                              St Trung Đông: “Nguồn dịch từ “Angiography” Fortis Escort